Das Haus des Legendären Widerstandskämpfer Dersims Mirzê Silê Hemi

38’in Başmimarı Mustafa Kemal 17 Kasim 1937’de Elazig’da Dersim önderlerinin idam edilmesinden önce Diyarbakır Garında (Mustafa Kemal, Celal Bayar, Şükrü Kaya, Sabiha Gökçen,…)

Mustafa Kemal’ın havacılık konusunda bir başka düşü daha vardı, Sabiha ile ilgili bir düş. Mustafa Kemal bunun ipucunu 1934’de verecektir...

Mustafa Kemal’ın Sabiha Gökçen ile olan düşü Dersim’dir.

Kaynak: [http://www.youtube.com/watch?v=hhz0LGLslHI&mode=related&search=]

Sabiha Gökçen Mustafa Kemal’in özel izniyle Dersim Filosu Harekatına Nisan 1937 de katılır. Mustafa Kemal herhangi bir şekilde Dersim direnişçilerine esir düşmesi durumunda kulanması için kendi özel tabancasını Sabiha Gökçen’e verir. Sabiha Gökçen Dersim Filosu eşliginde Eskişehirden kalkıp Ankara'da iner ve orada Mustafa Kemal ile vedalaşır ve Dersim Filosu ile Elazığ'a hareket eder

Dönemin 1937 tarihli „Ulus Gazetesi“ bu başlığı atar, „Büyük hava harbi yapıldı, Sabiha Gökçen hava harbi yaptı... “

Dersim Filosu Harekatı sırasında çok ağır ve çeşitli bombalama görevlerini yerine getiren Sabiha Gökçen artık deneyimli bir savaş pilotu olmuştur, diye kendisine övgüler yakılır ve dönemin 1937 tarihli „Ulus Gazetesi“ bu başlığı atar, „Büyük hava harbi yapıldı, Sabiha Gökçen hava harbi yaptı... “

Kaynak: www.Dersim38.de

BU KADAR ZÜLÜM OLAMAZ

Pilê Dêsıme ke Xarpêt de darde kerdê
Elazığ'da idam edilen Dersim önderleri

1) Aliyê Mirzaliyê Sılemani (pilê Demenu)
2) Cıvrail Ağa (Arekiye ra pilê Demenu)
3) Hesen Ağa (Lazê Cıvrailê Arekiye)
4) Fındıq Ağa (Lazê Qemer Ağaê Wusvu)
5) Wuşênê Seydi (pilê Kuresu)
6) Sey Rıza (pilê Avasunê Coru ’ve Şıx Hesenu)
7) Resik Hüseyin (Lazê Sey Rızay)
8) Hesenê İvraimê Qıji (pilê Kuresu)

Kaynak: www.dersim38.de

SEYFİ CENGİZ

Derê Laçi'de Dersim direnişcilerine esir düşen
Türk Genelkurmay Baskanı Ragıp Gümüşpala
Tarihin ender tanıklık ettiği feci bir soykırımın orta yerinde cereyan eden bu
hadise, Dersim mukavemetinin TSK'ya verdiği bir etik dersi olarak tarih
kitaplarında yerini alacaktır. Bundan hiçbir ders çıkarmayan, üstelik onu
büyük bir sır gibi saklayan Türk devleti ise, bundan böyle hiç bir anlayış
bekleyemez. Dersim'de kan dökmüştür, hesap verecektir.

Kahrolsun Kemalizm
Laçi de damê pêro Asmen ra roz vıneto
Yaşasın Dersim Mukavemeti

Babası CIVRAİL ve kardeşi HESEN 17 Kasım 1937 tarihinde Elazığ'da SEY RIZA ile birlikte idam edildiler. Demenanların önderi ve Arekiye köyünden olan CIVRAİL Dersim önderlerinden biridir.

Kaynak: www.KALAN.com

38 Direnişcilerinden Mirzê Silê Hemi’den LAÇ –Türküsü

Wuşên Ağa vano, pêrode, ma pêrodime
kaê domanu niyo, cengê cüamerdano
merevê Kirmancu ‘ve zalimunê Tirkuno

Ma piya kotimê bınê tenge
Aşır biyê milişi kote ‘ra ver
kês mare wela-qutare nêvano

Nu kâfir amo xezevi, Narae kokê ma ano
Tayre-u-topi ontê ma ser de
Laçi de mız-u-dumano

Laçi de damê pêro Asmen ra roz vıneto

Wuşên Ağa vano,
Aşirenê bêbextiye meke rê
tesela ho ke mara gurete,
goçê sıma jê goçê Hermeniyano

Eskerê Gâwur zor kerdo, way koto Boru-Gıniye
Haq adırê aşıru weda ro, cıra dariyo wê
bexte u cüamerdiye

Wuşên Ağa vano,
Aşirê khana sıma esta
mara mecêrê eve destê kâfiri
Wuşên Ağa vano, bıra pêrode ma pêrodime
Khana aşıru esta, aê mara cênê eve destê kâfiri

Kaynak: www.mamekiye.de

1938 Tunceli harekatında alayımızın imha ettigi Aşiretlerin sonuncusu olan (Demenan) Aşiret Reisleri ve Avenesi sığındıkları mağaradan çıkarıldıkdan sonra:
1) Tugay Komutani
2) Alay Komutani
3) Ben (bu Post kartta imzasi olan)
4) Doktor Vehbi
5) Aşiret Reisi Hasan Gev (HESÊ GÊWE)
6) Aşiret Reisi Hüseyin (WUŞÊN AĞA Lazê CIVRAİL AĞA)

Kaynak: www.KALAN.com

Kaynak: www.dersim38.de

Kaynak: Dersim 1911, Captain L. Molyneux-Seel, A Jorney in Dersim, The Geographical Journal London 1914; Surp Garabet Monastery or Halvori Vank

Vatoğê lawukê: Piyê Aliyê Qızi - Hemê Mirzê Sıli

LAWUKA ALİYÊ QIZ

vore vora, vore vora
çhor qalıvo nême

Aliyê mı, Aliyê mı
Aliyê mıno Qızo

bıko Aliyê mı tênino
Odêrê koy tênino

kafir hard kınıto miye ra cêri
lesa Aliyê mı kerda hardi

bıko Aliyê mı tênino
Ondêrê koy tênino, Bao qeda

bıko, Aliyê mı tênino
Ondêrê hard tênino, Bao qeda

kafiri hard kınıto, miye ra cêri
lesa Aliyê mı, kerda hard

eve weşiye hurdimena roştia
çhımê Aliyê mı cıra vetê

Ax de Bao qedaê cigera ho bıjê ro
Dina mı sero biya tengo tari

ez hore şiyo, cendegê Aliyê ho feteliyo
mı cae de , cendegê Aliyê ho nêdiyo

Aliye mı, Aliyê mıno Qızo
der u cırani pers kenê, vanê,
bıra Hemed tore sebiyo!

ez vano, kês derdê mı nêzono
ezo biyo phepugê khêngerê verê vay

vore vora, vore vora
çhor qalıvo nême
Aliye mı, Aliyê mıno Qızo

Çhıme: www.mamekiye.de

Çhıme: 38i ra Pelge, Dr Hüseyin Çağlayan

"HUKMATO BÊŞÊREF U ZUREKER!"

Jandarma Umum Kumandanlığı'nın "Dersim" adlı yayınında Seyit İbrahim'in Vidin’de sürgünde iken öldüğü kayddedilir. Aynı kaynağa göre Çarekli Şah Hüseyin de 1861‘de Vidin’de sürgündür.

Kaynak: www.Dersim38.de
Seyfi Cengiz
Link: http://f28.parsimony.net/forum68141/messages/619.htm

Dersim - Koçgiri önderi Alişer Efendi ve eşi Zerife Hatun

BİRLİK MAKAMIDIR ZAMANI DERSİM

SEYFİ CENGİZ

Sürgün Mevkileri Hakkında Kısa Bilgiler:
"Dersim Tehcirinin Boyutları" başlıklı yazımda şöyle diyordum:
"Raporlarda, ocak ve aşiret büyüklerinin bir daha geri dönmemek üzere çok uzak bölgelere sürülmesi öneriliyordu. Dersim Mutasarrıfı Arif Bey’in 1903 tarihli raporunda İşkodra, Trablusgarp ve Fizan’a, kimisinde Yemen’e, kiminde de Beyşehir Gölü’ndeki adalara veya Trakya ve Batı’ya sürgünleri teklif ediliyordu".
Dersimli önderlerin 38'den çok önce burada adı geçen yerlerden bazısına sürgün edildikleri varittir. Ama 38 sürgünü sırasında Yemen, Fizan, İşkodra, Trablusgarp gibi yerler çoktan kaybedilmiş bulunuyordu.

SEYFİ CENGİZ

VİDİN (BUDİN): Bulgaristan'ın başkentı Sofya'nın 199 km kuzey-batısında bir kent. Tuna Nehri'nin sağ kıyısındadır. Tuna kıyısındaki en eski kentlerden biridir. İlk Bulgar krallığı zamanındaki adı Budin (Bdin)'dir. İkinci Bulgar Krallığı döneminde güçlü bir kaledir. 1371 sonrasında Vidin Krallığının başkentlerinden biridir. 1396 yılında Osmanlılar tarafından fethedilmiştir.

AŞİRET VE OCAK BÜYÜKLERİNİN VİDİN VE SİNOP SÜRGÜNÜ

1860'ların Başlarında (Tanzimat Sonrasında) Sürgün Edilen Aşiret ve Ocak Büyükleri
Çarekanlı Şah Hüseyin (Bulgaristan Vidin'ne sürgün)
Seyit Rıza'nın babası Seyit İbrahim (Vidin'e sürgün)
Ferhadanlı Diyap Ağa oğlu Süleyman (Sinop'a sürgün/iskan)
Ferhadanlı Süleyman'ın amcası Alişan/Alişar ya da Ali Şah (Sinop'a sürgün)
Kalan federasyonunun Keçel aşiretinden Munzur (Sinop'a sürgün)
Suranlı Haydari Ağa'nın oğlu Yusuf Ağa (Sinop'a sürgün)
Ovacık'tan Tampoz/Topuz Oğlu (Sinop'a sürgün)
Kureşanlı Dersviş Süleyman (Sinop'a sürgün)
Bal aşiretinden Hıdır oğlu Gazi (Sinop'a sürgün)
Ve diğerleri (?).
1863`te veya biraz öncesinde hapsedilip sürgüne yollanan yukarıda adı geçen aşiret ve ocak büyüklerinden Seyit İbrahim Vidin'de, Ferhadanlı Alişar (Ali Şan, Ali Şah) ile Kureşanlı Derviş Süleyman ise Sinop'ta sürgün iken öldüler. Geri kalanları sürgünden kaçarak Dersim'e döndüler. (Kaynak: Nazmi Sevgen, Zazalar ve Kızılbaşlar, 1945/6, Kalan Yay., s. 65)

SEYFİ CENGİZ

BEYŞEHİR GÖLÜ: Bu göl Konya'dadır. Konya'ya bağlı Beyşehir ve Seydişehir kazaları arasındadır. Türkiye'nin üçüncü büyük gölüdür. İçinde 32 kadar ada mevcuttur. Çevresi dağlarla çevrilidir. Kemalist yazarların bir bölümü Dersim'in boşaltılması ve tüm nüfusunun bu adalara yerleştirilmesini önermekteydi. Bazı Dersim raporlarında aşiret ve ocak büyüklerinin de bu adalara sürülmesi teklif ediliyordu.

Görgü Tanıkları ve Kırım Mevkileri Hakkındaki Bilgiler
Link: http://f28.parsimony.net/forum68141/messages/2119.htm
Kaynak: www.Dersim38.de

SEYFI CENGIZ

TOPLU KIRIMLARIN YAPILDIĞI BAZI MEVKİLER Aşağıda listede görgü tanıklarının anlatımlarında geçen bazı mevkilerin adları görülüyor. Bu liste de henüz çok eksiktir. Listeye son şeklini verebilmek için artakalan mevkilerin de tespit edilip eklenmesi, yer tariflerinin netleştirilmesi, varsa eğer hataların düzeltilmesi gerekecektir. Kırım mevkilerinin elbirliği ile tespiti için forumlarda katılımcılara yapılan ilk çağrıda sadece örnek olsun diye adları verilen mevkiler:
Ali Boğazı
Hozat Kışlası Civarı
Lolan Taneri (Hozat)
Karabal aşiretinden Hasan Hayri ve amcasının oğlu Yusuf Cemil'in köyü
Zımek Köyü
Sin
Inciga Heç Köyü (Xeçe, Hopik mevkii)
Çemişgezek altındaki dere
Tekke Köyü
Sıçan Gediği
Çelemuru Deresi (Ağdatlılar taranır)
Pertek (Mercimek mıntıkası)
Laç Deresi
Muhundu
Çukur Köyü
Pah
Kalosan Deresi
Türüşmek
Pule Kewl: Hormek aşiret büyüklerinden Civarikli Bertal Ağa ve 66 yakını burada kurşuna dizildiler. (Bkz. Haydar Işık, Dersimli Memik Ağa)
Kılköy Deresi ile Kur ve Sap derelerinin birleştikleri yer (Kaynak: Kazım Yeşilgöz, "Dersim Olayları ve 37-38 Dersim Katliamı", Munzur Dergisi, sayı 20, sayfa 34-36)
Masumpak Deresi (a.g.y)
Kılköy-Gundus Deresi (a.g.y)
Çukur-Karsini Deresi (a.g.y)
Kocavanes köyünün karşısında bulunan Aktoprak'taki dere (a.g.y)
Nazımiye Kevl çukuru (a.g.y)
Hars Deresi (a.g.y)
Pülümür'ün Mezra Köyü (1938), (Kaynak: Caner Canerik, Ek Gündem, 6 Ağustos 2005). Dersim 38 Forumu’nda bu listeye Hüseyin adlı katılımcı tarafından eklenen bilgiler (1 Aralık 2005):
Pülumür askeri kışlası: Pulumur asiretlerinin ileri gelenlerinden ikiyuz kisi burada kafalari kesilerek katledilirler.
Marcik: Demenan ve Haydaran koylerinden toplanan kafile burada katledilir. Toplu katliamin yapildigi en büyük yerlerden biridir,
Balişer Deresi: Kureysan aşiretinin Kudu kolunun lideri Hesen Aga ve kafilesi burada oldurulurler.
Kertê Mazgerd: Alan asiret lideri Hesen Aga ve kafilesi burda katledilir.
Areê Halvoriye: Sayfanizda da fotagrafla yer alan katlima goturulen 217 Halvorili burda katledilerek Munzur a atılır.
Hêniyê Dızdu: Dest ve civar koylerden taplanan kafile burda katledilir. Sayısının en az 260 olduğunu duydum.

Kaynak: Recencemement général de la Population au 20 Octobre 1935

İsmail Kılıç

Kaynak: Recencemement général de la Population au 20 Octobre 1935

1935 DERSİM NÜFUS SAYIMI

1935’de verilen tabloya göre Dersim’in Nüfusu: 93117

1) HOZAT:
Erkek, Kadın, (Erkek ve Kadın), Köy adedi, Köy başına düşen Nüfus
Şehir: 1 680, 641, 2 321, -, -
Merkez Nahiyesi: 1 734, 1 715, 3 449, 21, 164
Amutka: 2 439, 2 867, 5 306, 22, 241
Balikân: 774, 667, 1 441, 11, 131
Kirmil: 1 763, 1 672, 3 435, 17, 202
Sin: 2 053, 2 023, 4 076, 15, 271
Erkek: 10 443
Kadin: 9 585
Erkek ve Kadın: 20 028
Köy: 86
Köy başına düşen Nüfus sayısı: 233
Toplam Nüfus: 20 028

2) MAZGİRT:
Erkek, Kadın, (Erkek ve Kadın), Köy adedi, Köy başına düşen Nüfus
Şehir: 820, 384, 1 204, -, -
Merkez Nahiyesi: 1 782, 1 724, 3 506, 23, 152
Muhundu: 4 571, 4 411, 8 982, 47, 191
Pah: 3 509, 3 601, 7 110, 14, 508
Türüşmek: 1 448, 1 749, 3 197, 16, 200
Erkek: 12 130
Kadın: 11 869
Erkek ve Kadın: 23 999
Köy: 100
Köy başına düşen Nüfus sayısı: 240
Toplam Nüfus: 23 999

3) NAZIMIYE:
Erkek, Kadın, (Erkek ve Kadın), Köy adedi, Köy başına düşen Nüfus
Şehir: 299, 269, 568, -, -
Merkez Nahiyesi: 692, 728, 1420, 10, 142
Hakis: 1249, 1576, 2825, 13, 217
Haydaran: 591, 608, 1199, -, -
Irisi: 754, 732, 1486, 7, 212
Erkek: 3585
Kadın: 3913
Erkek ve Kadın: 7498
Köy: 30
Köy başına düşen Nüfus sayısı: 250
Toplam Nüfus: 7 498

4) OVACIK:
Erkek, Kadın, (Erkek ve Kadın), Köy adedi, Köy başına düşen Nüfus
Şehir: 245, 215, 460, -, -
Merkez Nahiyesi: 4473, 4685, 9158, 85, 108
Erkek: 4718
Kadın: 4900
Erkek ve Kadın: 9618
Köy: 85
Köy başına düşen Nüfus sayısı: 108
Toplam Nüfus: 9 618

5) PERTEK:
Erkek, Kadın, (Erkek ve Kadın), Köy adedi, Köy başına düşen Nüfus
Şehir: 999, 1132, 2131, -, -
Merkez Nahiyesi: 638, 663, 1301, 8, 163
Çarşancak: 2292, 2232, 4524, 31, 146
Dere: 1390, 1447, 2837, 10, 284
Şavak: 638, 680, 1318, 8, 165
Vazkirt: 2252, 2159, 4411, 28, 158
Erkek: 8209
Kadın: 8313
Erkek ve Kadın: 16522
Köy: 85
Köy başına düşen Nüfus sayısı: 194
Toplam Nüfus: 16 522

6) ÇEMİŞGEZEK:
Erkek, Kadın, (Erkek ve Kadın), Köy adedi, Köy başına düşen Nüfus
Şehir: 890, 983, 1863, -, -
Merkez Nahiyesi: 1766, 1829, 3595, 24, 150
Başvartenik: 2208, 3442, 5650, 25, 226
Kermili: 856, 1033, 1889, 16, 118
Vaskuvan: 1285, 1170, 2455, 14, 175
Erkek: 6995
Kadın: 8457
Erkek ve Kadın: 15452
Köy: 79
Köy başına düşen Nüfus sayısı: 195
Toplam Nüfus: 15 452
=======================================================
20 Ekim 1935’de verilen tabloya göre Dersim’in Nüfusu: 93117

"BIKÊ BIVİNÊ; MEKE MEVİNÊ "

SEYFİ CENGİZ ve ŞÜKRÜ GÜLMÜŞ

İMZA KAMPANYASINI PRINTERDEN ÇIKARIP DERSİMLİ'LER VE DERSİMLİ'LERİN DOSTLARI 38 KAMPANYASINA KATKILARINI YAŞADIKLARI YERLERDE SUNABİLİRLER

Resm (heto çhep ra): Aliyê Mirzaliyê Sılemani ’ve Sey Rıza

Qesa pilê Dêsimi yê Aliyê Mirzaliyê Sılemani:

“MORDEM ROZE BENO
ROZE MIRENO,
MERDENE ÇIKA,
PÊRODAİSÊ MA
WES VO!”

Yukarıdaki pasajın itealik kısımlarında kitabın yazarı H. Riggs'in Dersimliler'e özellikle dikkat çektiği, 1916 baharında patlak veren Dersim ayaklanmasını bastırdıktan sonra Osmanlı hükümetinin Dersimliler'i sürgün etmek için başarısızlıkla sonuçlanan bir girişimde bulunduğuna işaret edilmekte, Ermeni soykırımı sırasında Dersim'e onbinlerce Ermeni sığındığı ve Dersim'in bunların Rusya'ya geçişleri için güvenli bir koridor sağlamakla bu onbinlerce Ermeni'nin hayatını kurtardığı belirtilmektedir.

- 13 Kasım 1937 38'in Başmimarı ve Sabiha Gökçen Sivas'da.
- 17 Kasım 1937 Dersim Önderlerini asmak için Mustaf Kemal ve Ekibi Elazığ'da
(1) Mustafa Kemal
(2) Celal Bayar
(3) Şükrü Kaya
(4) Sabiha Gökçen
(5) Ali Çetinkaya

Aşağıda ki resim:
(1) Mustafa Kemal
(2) Celal Bayar
(3) Sabiha Gökcen
(4) Mustafa Kemal’in yaverisi

8- MAZGİRD

Orgeneral Kazim Orbay
Tümgeneral Muharrem Iskora
Albay Pasin

"LAÇİ DE DAMÊ PÊRO; ASMEN RA ROZ VINETO"

"LAÇİ DE DAMÊ PÊRO
ASMEN RA ROZ VINETO!"

Dersim 38 direnişcilerinden Hesê Gêwe, Hemê Cıvê Khêji, Mirzê Silê Hemi ve kardeşi İvraimê Silê Hemi ve Khalu aşiretinden biri Mustafa Kemal'in Derê Laçi de dizinden yaralandığını, üzerinde beyaz altın kaplı Kamasının olduğunu ve cüzdanını direnişcilere uzatıp vermek istediğini, fakat Direnişcilerin buna tenezül bile etmediğini anlatirlar. Bu tanıkların anlatımı için Mamekiye sitesindeki Sengal Xanım’ın yapılmış söyleşi kaydeden kasetlere başvurulabilir.
Bu sıralarda "Dersim dağlarında Türkiye'nin o kadar değerli bir varlığı kayb olmuş ki, meğer değeri bir devlete bedelmiş!" bir söylenti dolaşmıştır.

"LAÇİ DE DAMÊ PÊRO, ASMEN RA ROZ VINETO!"

Donnerstag, 04.10.07, 19:30 Uhr
In der Alten Feuerwache, Tagungshaus, Seminarraum 1, 2.OG (rollstuhlgerecht)
Axel-Springer-Str. 40/41
(U6 Kochstraße / U2 Spittelmarkt)

Eine Veranstaltung der Berliner Regionalgruppe der Gesellschaft für bedrohte Völker (GfbV) & ASNAI – Verein zur Unterstützung Nordamerikanischer Indianer
mit:

Henry Red Cloud, ‘Lakota Solar Enterprises’ & Richard Fox, Direktor von ‘Trees, Water & People’

Das Leben der Oglala-Lakota-Indianer auf der Pine Ridge Reservation in Süd Dakota ist gezeichnet von Arbeitslosigkeit, Armut und sozialen Problemen. Die Winter sind sehr hart und die dadurch entstehenden Heizkosten übersteigen häufig die finanziellen Mittel der Familien.

Henry Red Cloud zeigt seinem Volk seit Jahren mit Projekten für eine nachhaltige Nutzung der Natur neue Wege auf, unabhängiger und selbständiger zu leben. Gemeinsam mit der gemeinnützigen Organisation Trees, Water & People unterstützt er seit 2005 bedürftige Familien auf der Pine Ridge Reservation indem er kostenlos Solarheizanlagen in ihren Häusern installiert.

Henry Red Cloud und Richard Fox werden an diesem Abend über ihr Solarheizanlagen Projekt sowie die aktuelle Lebenssituation der Lakota-Indianer sprechen. Sie zeigen außerdem eine kurze CNN Dokumentation.

Die Veranstaltung findet in deutscher und englischer Sprache statt.

Wir laden alle Interessierten herzlich dazu ein!

Die Berliner Regionalgruppe der GfbV

Kontakt: RG-Berlin (GfbV)
Katinka Schmidt & Janka Kuball:
gfbv_rg_berlin@gmx.de

Dewa Qerê Dewrendê Boz Ağay de Rozşênê Khal Gağani

Resim: Torna Mılê Heseni - Saray Yıldız

Dersimer Weihnachtsmann - Khal Gağan

© www.mamekiye.de ®